Een nieuw begin

Nieuwjaar als moment van bezinning en betekenis

Het vieren van een nieuw jaar kent vele vormen. In sommige culturen gebeurt dat met vuurwerk, in andere met stilte, gebed of gezamenlijke maaltijden. Wat al deze tradities gemeen hebben, is het idee van een overgang: het oude wordt afgesloten, het nieuwe begroet.

Historisch gezien begon het nieuwe jaar niet altijd op 1 januari. In Europa werd het jaar lange tijd gestart op 1 maart of rond Pasen. Pas met de invoering van de Gregoriaanse kalender werd 1 januari de vaste datum. Toch bleef de kern gelijk: het markeren van tijd en het bewust omgaan met verandering.

Goede voornemens zijn daar een bekend voorbeeld van. Ze zijn vaak persoonlijk, soms ambitieus en soms alweer snel vergeten. Maar de onderliggende gedachte is betekenisvol: mensen willen zichzelf verbeteren, bewuster leven en opnieuw richting geven aan hun handelen.

Rituelen als dragers van betekenis

Rituelen helpen ons om betekenis te geven aan abstracte ideeën zoals tijd, verandering en groei. Door vaste vormen en symbolische handelingen ontstaat rust, herkenning en diepgang. Dat geldt voor nieuwjaarsrituelen, maar net zo goed voor de vrijmetselarij.

Binnen de loge spelen rituelen een centrale rol. Zij markeren het begin en einde van bijeenkomsten en begeleiden de symbolische reis die een vrijmetselaar maakt. Die reis gaat niet over uiterlijke prestaties, maar over innerlijke ontwikkeling: het werken aan zichzelf, aan moreel bewustzijn en aan verbinding met anderen.

Net als bij nieuwjaar gaat het niet om één magisch moment, maar om een proces. Het ritueel nodigt uit tot stilstaan, tot reflectie en tot het zetten van bewuste stappen vooruit.

Vrijmetselarij en de cyclus van het jaar

Hoewel de vrijmetselarij geen ‘nieuwjaarsfeest’ kent zoals dat in de samenleving wordt gevierd, speelt de jaarcyclus wel degelijk een rol. Veel loges staan stil bij symbolische momenten in het jaar, zoals de feesten rond de twee heiligen Johannes (24 juni en 27 december).

Deze momenten markeren de beweging van het licht: van groei naar afname en weer terug. Het zijn symbolische ijkpunten die uitnodigen tot bezinning op de eigen weg. Niet toevallig valt het Johannesfeest in december vlak voor de jaarwisseling. Ook hier ontmoeten einde en begin elkaar.

Auld Lang Syne

Een bijzondere en vaak onbekende verbinding tussen nieuwjaar en vrijmetselarij vinden we in het lied Auld Lang Syne. Wereldwijd zingen mensen dit lied bij de jaarwisseling, vaak met de armen over elkaar geslagen in een kring.

Deze manier van zingen is niet zomaar ontstaan. Binnen de vrijmetselarij bestaat al lange tijd het ritueel van de Chain of Union (broederketen): een cirkel van verbonden handen die symbool staat voor gelijkwaardigheid, verbondenheid en broederschap. De Schotse dichter Robert Burns, die ‘Auld Lang Syne‘ vastlegde, was zelf vrijmetselaar. Via maconnieke netwerken verspreidde het lied zich en werd het onderdeel van de nieuwjaarstraditie in vele landen over de wereld.

Should auld acquaintance be forgot,

and never brought to mind?

Should auld acquaintance be forgot,

and auld lang syne?

Fragment uit Burns’s ‘original Scots verse’ uit 1788

Zo werd een vrijmetselaarsymbool van verbondenheid een wereldwijd gebaar van samen afscheid nemen en samen vooruitkijken.

Werken aan een betere toekomst

Beide benadrukken dat verandering begint bij het individu, maar pas betekenis krijgt in relatie tot anderen. Of dat nu gebeurt aan de keukentafel, op een dorpsplein of in de beslotenheid van de loge: het streven naar meer inzicht, menselijkheid en verbondenheid is universeel.

Misschien is dat wel de diepste betekenis van het nieuwe jaar: niet alleen een nieuw begin in tijd, maar een hernieuwde uitnodiging om bewust en verbonden te leven.

Onze nieuwjaarswens

Loge De Achterhoek wenst u allen een voorspoedig 2026 en geeft U daarbij ter overdenking de volgende woorden van William Shakespeare mee:

‘Het is niet aan de sterren om ons lot te bepalen, maar aan onszelf.’

Bron: Loge Spectrum te Amersfoort